മായ മേനോൻഒഴുക്കിനെതിരെ

കുളിമുറിയിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങുമ്പോൾ, ചുവരിലൂടെ ഇഴയുന്ന ചിലന്തിയുടെ വഴിതിരിച്ചുവിടാനായി മായ അതിനുനേരെ കുറച്ച് വെള്ളം തളിച്ചു. ആ ചെറിയ ജീവി തോറ്റുകൊടുക്കാൻ തയ്യാറാകാതെ മുകളിലേക്ക് തന്നെ കയറാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് അവൾ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കിനിന്നു.

മായയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ആ നിമിഷം ഒരു തിരിച്ചറിവായിരുന്നു. “അതെന്റെ സ്വന്തം ‘യൂറീക്ക’ നിമിഷമായിരുന്നു,” ഞങ്ങളുടെ സംഭാഷണത്തിലുടനീളം മായാതെ നിന്ന പുഞ്ചിരിയോടെ അവൾ പറയുന്നു.  

പലപ്പോഴും നമ്മൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന പാത ശരിയാണെന്ന് കരുതിയാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്, അവൾ മനസ്സിലാക്കി. അപ്പോഴാണ് ഒരു തടസ്സമോ വെല്ലുവിളിയോ നേരിടേണ്ടി വരുന്നത്, അത് നമ്മളെ ഏറെ നിരാശരാക്കുകയും ചെയ്യും. എന്നിരുന്നാലും, ഒരു തടസ്സമോ പരാജയമോ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ദിശ പുനർനിർണ്ണയിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു നിമിഷം കൂടിയാണ്. മിക്കപ്പോഴും, അതിനുശേഷമാണ് നേരത്തെ തന്നെ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന പുതിയതും ഇതുവരെ ആരും സഞ്ചരിക്കാത്തതുമായ വഴികളിലേക്ക് നമ്മുടെ കണ്ണുകൾ തുറക്കുന്നത്. ഓരോ തിരിച്ചടിയും നമ്മെ വലിയ ഏതോ ഒന്നിനായി നിശബ്ദമായി ഒരുക്കുകയാണ്. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, ഈ വ്യക്തിഗത തത്ത്വചിന്ത കൊച്ചിയിൽ മായ സഹസ്ഥാപിച്ച മൈൻഡ് എംപവേർഡ് എന്ന മാനസികാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ അടിത്തറയായി മാറും.

ഭോപ്പാലിൽ ജനിച്ച് ഡൽഹിയിൽ വളർന്ന മായ മേനോൻ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും മൂല്യങ്ങൾക്കും ഏറെ പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു കുടുംബത്തിലാണ് വളർന്നത്. മായയുടെ മുത്തശ്ശൻ എം.ജി.കെ. മേനോൻ, സ്ത്രീധനത്തിന് പകരം പെൺമക്കൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകേണ്ടതെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന സ്വയം വളർന്നുവന്ന ഒരു പത്രപ്രവർത്തകനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാല് പെൺമക്കളും മായയുടെ അമ്മയായ ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റ് ഉൾപ്പെടെ ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്ന പ്രൊഫഷണലുകളായി മാറി. “ഇത്രയും മികച്ചൊരു കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതിൽ ഞാൻ കൃതജ്ഞതയുള്ളവളാണ്,” മായ പലപ്പോഴും പറയാറുണ്ട്. 

അവളുടെ ബാല്യകാലം ഊഷ്മളവും സുരക്ഷിതവുമായിരുന്നു. അവളുടെ മാതാപിതാക്കൾ അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ വഴക്കിട്ടിരുന്നുള്ളൂ, കുടുംബം പരസ്പരമുള്ള വൈകാരിക ബന്ധം കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. മായയുടെ ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു തന്നേക്കാൾ ഒരു വയസ്സിന് ഇളയ അനിയത്തി ശ്രീലാ മേനോൻ ആയിരുന്നു, അനിയത്തിയെ തന്റെ ആത്മസഹോദരിയായാണ് മായ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. പ്രായത്തിൽ ഇളയതാണെങ്കിലും, ശ്രീല പലപ്പോഴും കൂടുതൽ മുതിർന്ന വ്യക്തിയെപ്പോലെ പെരുമാറി. ചെരുപ്പിന്റെ വള്ളി കെട്ടുന്നതും ബട്ടൺ ഇടുന്നതും വിളക്ക് കൊളുത്തുന്നതും പോലെയുള്ള ലളിതമായ കാര്യങ്ങൾ ശ്രീല തന്നെ പഠിപ്പിച്ചത് മായ ഓർക്കുന്നു.

കുടുംബവീട്ടിൽ നിറയെ പുസ്തകങ്ങളായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ വീട് മാറിയപ്പോൾ, ഇരുപതോളം കാർട്ടൺ പുസ്തകങ്ങളാണ് അവർ കൂടെക്കൊണ്ടുപോയത്. വായന മായയുടെ സ്വാഭാവിക ശീലമായി മാറി. അധ്യാപകർ പലപ്പോഴും ഇളയ സഹോദരിയെ മായയുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താറുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ അവളുടെ അമ്മ രണ്ട് പെൺമക്കളെയും ശക്തമായി പിന്തുണച്ചു.

ഒരിക്കൽ ഒരു അധ്യാപിക പെൺകുട്ടികളെ തമ്മിൽ താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, അമ്മ തന്റെ അഞ്ച് വിരലുകൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് ചോദിച്ചു, “ഒരേ കൈയിലെ വിരലുകൾ പോലും ഒരുപോലെയല്ല. ഒരേ അമ്മയുടെ വയറ്റിൽ ജനിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം രണ്ട് വ്യക്തികൾ എങ്ങനെ ഒരുപോലെയാകും?”

തന്റെ അമ്മയെപ്പോലെ ഒരു ഡോക്ടറാകാനാണ് മായ ആദ്യം ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ പിന്നീട്, കേരളത്തിലെ കുസാറ്റിൽ (കൊച്ചിൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി) പ്രവേശനം ലഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവൾ കുറച്ചുകാലം ക്രിമിനൽ സൈക്കോളജി കോഴ്സിൽ ചേർന്നിരുന്നു.

ഡൽഹിയിൽ നിന്ന് കേരളത്തിലേക്ക് മാറുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. അവൾക്ക് മലയാളം അറിയുമായിരുന്നില്ല. അവൾക്ക് വീട് വളരെ അധികം ഓർമ്മവന്നു. ഇവിടുത്തെ സംസ്കാരം അന്യവും നിയന്ത്രണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായി തോന്നി. ക്രോപ്പ് ടോപ്പുകൾ ധരിക്കുന്നത് ആളുകളുടെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു. പെൺകുട്ടികൾ ആൺകുട്ടികളോട് സ്വതന്ത്രമായി സംസാരിക്കുന്നത് വിലക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. വെളിച്ചെണ്ണയിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭക്ഷണങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും അന്യമായി തോന്നി, ഭക്ഷണം പോലും ഒരു വെല്ലുവിളിയായി മാറി.

ദീർഘദൂര ഫോൺ കോളുകൾക്ക് ചിലവേറിയതായതിനാൽ മായ നാട്ടിലേക്ക് കത്തുകൾ എഴുതി. താൻ ശരിക്കും ഇവിടെയുള്ളവളാണോ എന്ന് അവൾ സംശയിച്ച നിമിഷങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും ആ പ്രയാസകരമായ നാല് വർഷങ്ങൾ അവളുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഘട്ടങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. കുസാറ്റ് അവളെ സ്വയം പര്യാപ്തത പഠിപ്പിച്ചു. അസ്വസ്ഥതകളെയും അനിശ്ചിതത്വങ്ങളെയും എങ്ങനെ അതിജീവിക്കാമെന്ന് അത് അവളെ പഠിപ്പിച്ചു.

ഇന്ന് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, മായ ഇതിനെ തന്റെ ജീവിത ദിശയുടെ ഒരു “പുനർനിർണ്ണയം (recalibration)” എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

മാർക്കുകളല്ല ഒരു വ്യക്തിയുടെ ബുദ്ധിയെയോ മൂല്യത്തെയോ നിർണ്ണയിക്കുന്നതെന്നും അവൾ കണ്ടെത്തി. സമരം കാരണം അവളുടെ ബിരുദപഠനം വൈകി, അവളുടെ ക്ലാസ്സിൽ ക്യാമ്പസ് പ്ലേസ്‌മെന്റ് ലഭിച്ച അവസാന വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു അവൾ. എന്നാൽ ജീവിതം തന്നേ ഏതോ വലിയ കാര്യത്തിനായി നിശബ്ദമായി ഒരുക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് അവൾ പിന്നീട് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

മനസ്സിന് മുകളിൽ ഹൃദയത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു 

ബിരുദപഠനത്തിന് ശേഷം, ഐടി വ്യവസായം ബുദ്ധിമുട്ടേറിയ ഒരു ഘട്ടത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോഴാണ് മായ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത്. ജോലി ഓഫറുകൾ വൈകി. ഒടുവിൽ അവൾ “സ്ട്രെസ് ഇന്റർവ്യൂകൾ” സാധാരണയായിരുന്ന ഒരു കസ്റ്റമർ സർവീസ് ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഒരു ഇന്റർവ്യൂവിൽ, ഇന്റർവ്യൂ പാനൽ എത്ര ഭയപ്പെടുത്തിയാലും കരയില്ലെന്ന് അവൾ സ്വയം പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു. അവൾക്ക് ആ ജോലി ലഭിച്ചു.

കാലക്രമേണ, മായ ജീവിതത്തിലെ ഒരു പ്രധാന പാറ്റേൺ ശ്രദ്ധിക്കാൻ തുടങ്ങി. മനസ്സ് പലപ്പോഴും ഭയങ്ങൾ ഉറക്കെ ആവർത്തിക്കും: “നിനക്കിത് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.” “നീ പ്രാപ്തയല്ല.” “നീ പരാജയപ്പെടും.” എന്നാൽ ആ ഭയങ്ങൾക്കടിയിൽ എവിടെയോ അതിനേക്കാൾ മൃദുവായ ഒരു ശബ്ദമുണ്ടായിരുന്നു, അത് ഹൃദയത്തിന്റെ ശബ്ദമായിരുന്നു. ധൈര്യത്തിലേക്കും സത്യസന്ധതയിലേക്കും വളർച്ചയിലേക്കും ഹൃദയം എപ്പോഴും അവളെ നയിച്ചുവെന്ന് അവൾ പറയുന്നു. ഈ തത്ത്വചിന്ത അവളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറി. “മനസ്സ് ബഹളം വെക്കുമ്പോൾ, ഹൃദയം മന്ത്രിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം കേൾക്കുക,” ഇന്ന് അവൾ വിദ്യാർത്ഥികളോട് പറയുന്നു.

ഓസ്ട്രേലിയ: അതിജീവനവും സ്വയം കണ്ടെത്തലും

താജ് ഹോട്ടലിൽ വെച്ച് നടന്ന ഒരു എഡ്യൂക്കേഷൻ ഫെയറാണ് ഓസ്ട്രേലിയയിൽ ഉന്നത പഠനത്തിന് പോകാൻ മായയ്ക്ക് പ്രചോദനമായത്. ഒരു ബാങ്ക് വായ്പയുടെ സഹായത്തോടെ മെൽബണിലെ മോനാഷ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ അവൾ പ്രവേശനം നേടി. ഓസ്ട്രേലിയ ആകർഷകവും അതേസമയം കാഠിന്യമേറിയതുമായിരുന്നു. സാമ്പത്തികമായി നിലനിൽക്കാൻ, മുഴുവൻ സമയ പഠനത്തോടൊപ്പം കോൾ സെന്ററുകളിലും ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷനിലും മായ കഠിനമായ പാർട്ട് ടൈം ജോലികൾ ചെയ്തു. അവളുടെ ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുപോയി: രാവിലത്തെ ക്ലാസുകൾ, രാത്രി വൈകുന്നതുവരെ ജോലി, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബിൽ മണിക്കൂറുകൾ, ഉറങ്ങാൻ കുറച്ച് സമയം മാത്രം.

അമ്മയോടും സഹോദരിയോടും ദിവസവും സംസാരിക്കാൻ കോളിംഗ് കാർഡുകൾ വാങ്ങാനാണ് അവൾ കൂടുതൽ പണവും ചെലവഴിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ആ വർഷങ്ങൾ അവളുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തെ മാറ്റിമറിച്ചു. അവൾ പ്രതിരോധശേഷി പഠിച്ചു. അവൾ അച്ചടക്കം പഠിച്ചു. ലോകത്ത് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കാൻ അവൾ പഠിച്ചു. ഒടുവിൽ അവൾ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി, കടങ്ങൾ വീട്ടി, ടെൽസ്ട്രയിൽ നെറ്റ്വർക്ക് എഞ്ചിനീയറായി ജോലി നേടി. 

കേരളത്തിലേക്കുള്ള മടക്കയാത്ര

വിവാഹത്തിനും രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിയുടെ ജനനത്തിനും ശേഷം, തങ്ങളുടെ കുട്ടികൾ കുടുംബത്തോടും സംസ്കാരത്തോടും അടുത്ത് വളരണമെന്ന ആഗ്രഹത്താൽ മായയും ഭർത്താവ് സുദീപും ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചു. കേരളത്തിലേക്കുള്ള മടക്കയാത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. ഏതാനും വർഷങ്ങൾ മായ മുഴുവൻ സമയ വീട്ടമ്മയായി മാറി. പതുക്കെ, സ്വയം സംശയിക്കുന്ന ശീലം അവളിൽ വേരൂന്നാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ മക്കളുടെ സ്കൂളിൽ വോളന്റിയറായി പ്രവർത്തിച്ചത് മറന്നുപോയ ഒരു വാതിൽ വീണ്ടും തുറന്നു.

കുട്ടികളുടെ സ്കൂളിൽ ആഴ്ചയിൽ രണ്ടുദിവസം സ്പോക്കൺ ഇംഗ്ലീഷ് ക്ലാസുകൾ എടുത്തുകൊണ്ടാണ് അവൾ തുടക്കം കുറിച്ചത്. ആ ക്ലാസ് മുറികൾ അവളുടെ ആത്മവിശ്വാസം വീണ്ടെടുത്തു. വൈകാതെ അവൾ ഗസ്റ്റ് ഫാക്കൽറ്റിയായി കുസാറ്റിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി, വിദ്യാർത്ഥികളെ ക്ലൗഡ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗും വയർലെസ് നെറ്റ്‌വർക്കുകളും പഠിപ്പിച്ചു. സമയം കിട്ടുമ്പോഴെല്ലാം വിദ്യാർത്ഥികളുടെ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ സ്കില്ലുകൾ മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഇന്റർവ്യൂകളിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസം വളർത്താനും അവൾ സഹായിച്ചു. അവളുടെ സത്യസന്ധതയും ഊഷ്മളതയും വിദ്യാർത്ഥികളുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെടാൻ സഹായിച്ചു.

ആ സമയത്താണ് കോവിഡ്-19 പടർന്നുപിടിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള വിദ്യാർത്ഥികൾ വൈകാരികമായി ബുദ്ധിമുട്ടാൻ തുടങ്ങി. ഉത്കണ്ഠ, ഏകാന്തത, ഭയം, അനിശ്ചിതത്വം എന്നിവ വേഗത്തിൽ പടർന്നു. മായയും സഹോദരിയും ചേർന്ന് ഇന്റർവ്യൂ പ്ലേസ്‌മെന്റുകൾക്കായും സ്പോക്കൺ ഇംഗ്ലീഷിനായും ഓൺലൈൻ ക്ലാസുകൾ ആരംഭിച്ചു. മഹാമാരി വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ഉണ്ടാക്കിയ വലിയ വൈകാരിക ആഘാതം അവർ മനസ്സിലാക്കി. അവർ ഒരു സൈക്കോളജിസ്റ്റുമായി ബന്ധപ്പെടുകയും ഒക്ടോബർ 10-ന് ഒരു വെബിനാർ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു, അന്ന് ലോക മാനസികാരോഗ്യ ദിനമാണെന്ന് അവർക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു. ഈ വെബിനാറുകൾ തുടർച്ചയായി നാല് വർഷത്തേക്ക്, എല്ലാ ശനിയാഴ്ചകളിലും തുടർന്നു.

മൈൻഡ് എംപവേർഡിന്റെ ജനനം

ഒരു ചെറിയ ഓൺലൈൻ സംരംഭമായി തുടങ്ങിയത് ഉടൻ തന്നെ ഒരു ശക്തമായ പിന്തുണ പ്രസ്ഥാനമായി വളർന്നു. മഹാമാരിയുടെ സമയത്ത് ജോലി കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്ത വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി മായ അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രതിവാര സെഷനുകളിൽ യോഗ, സുമ്പ, കൗൺസിലിംഗ്, വൈകാരിക പോരാട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തുറന്ന സംഭാഷണങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തി വിപുലീകരിച്ചു.

2021 മാർച്ചിൽ ഈ സംരംഭം ഔദ്യോഗികമായി മൈൻഡ് എംപവേർഡ് ആയി മാറി. ഇന്ന് സപ്പോർട്ട് ഗ്രൂപ്പുകൾ, ബോധവൽക്കരണ പരിപാടികൾ, ഉൾക്കൊള്ളിക്കൽ സംരംഭങ്ങൾ, വൈകാരിക ക്ഷേമ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ മൈൻഡ് എംപവേർഡ് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളിലേക്ക് എത്തുന്നു. മായയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ജീവിതത്തിലെ ഓരോ തിരിച്ചടിക്കും ഇപ്പോൾ അർത്ഥമുണ്ട്. തടസ്സങ്ങളും വൈകിയ അവസരങ്ങളും പോരാട്ടങ്ങളും ശിക്ഷകളായിരുന്നില്ല. അവ പുതിയ വഴികളിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവിടലുകളായിരുന്നു. വഴിതിരിഞ്ഞുപോയ ചിലന്തിയെപ്പോലെ, അവളും പുതിയ ദിശകളിൽ മുന്നോട്ട് പോയി. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, സ്വന്തം വഴി തിരയുന്ന മറ്റു പലർക്കും അവൾ പ്രത്യാശയുടെ ശബ്ദമായി മാറി.