മിനി എം ആർവിദ്യാഭ്യാസത്തെ പുനർവിഭാവനം ചെയ്യുന്നു

മിനിക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് പാഠപുസ്തകങ്ങളോ പരീക്ഷകളോ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളോ മാത്രമല്ല. അത് കൂടുതൽ നല്ലൊരു മനുഷ്യനായി മാറാനുള്ള വഴിയാണ്. അപ്രത്യക്ഷമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സംസ്കാരങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കുട്ടികൾക്ക് ആത്മവിശ്വാസവും അന്തസ്സും സാധ്യതകളും കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു രീതിയാണ്. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, അതൊരു ശാന്തമായ പ്രതിരോധ രൂപമാണ്.

അനേകം ഗോത്രവർഗ്ഗ കുട്ടികൾ ഇന്നും വിദ്യാഭ്യാസപരമായ പാർശ്വവൽക്കരണവും സാമ്പത്തിക പ്രയാസങ്ങളും നേരിടുന്ന വയനാടൻ മലനിരകളിൽ, മിനി കാട്ടുറവ് എന്ന് പേരിട്ട ഒരു സ്വപ്നം വളർത്തിയെടുക്കുകയാണ്: കുട്ടികൾക്ക് വായിക്കാനും സൃഷ്ടിക്കാനും കേൾക്കാനും ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനും തങ്ങളുടെ ഭാവി വ്യത്യസ്തമായി ഭാവന ചെയ്യാനും കഴിയുന്ന ഒരു പഠന ഇടം.

സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകളും പ്രായോഗികമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും കാരണം ആ സ്വപ്നം ഇപ്പോഴും രൂപപ്പെട്ടു വരുന്നതേയുള്ളൂ. എന്നാൽ മിനിയെ നിർവ്വചിക്കുന്ന ഒരു കാര്യമുണ്ടെങ്കിൽ, അത് അവരുടെ നിശ്ചയദാർഢ്യമാണ്. ബദൽ വഴികൾക്ക് ആവേശകരമായ സാധ്യതകൾ തുറന്നുതരാൻ കഴിയുമെന്നതിന് അവരുടെ സ്വന്തം ജീവിതം തന്നെ തെളിവാണ്. 

കനവിലെ ജീവിതം

മിനിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ യാത്ര ഒരു സാധാരണ വഴിയായിരുന്നില്ല. നാലാം ക്ലാസ് വരെ മാത്രം സ്കൂളിൽ പഠിച്ച അവർ അതിനുശേഷം പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സമൂഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അനേകം കുട്ടികൾക്ക് ഇത്തരം ഒരു കഥ ഔപചാരിക പഠനത്തിന്റെ അവസാനത്തെ അടയാളപ്പെടുത്താമായിരുന്നു. എന്നാൽ, മിനിക്ക് അത് വലിയൊരു മാറ്റത്തിന്റെ തുടക്കമായി മാറി.

എഴുത്തുകാരനും സിനിമാപ്രവർത്തകനുമായ കെ. ജെ. ബേബി വയനാട്ടിൽ തുടക്കം കുറിച്ച ബദൽ സ്കൂളും കൂട്ടായ്മയുമായ കനവിൽ അവർ ചേർന്നു. ഇത് വിദ്യാഭ്യാസത്തെയും ജീവിതത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകളെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു.

കനവിൽ പഠനം നാലു ചുവരുകൾക്കുള്ളിൽ ഒതുങ്ങിനിന്നില്ല. അനുഭവങ്ങളിലൂടെയും സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെയും സർഗ്ഗാത്മകതയിലൂടെയും സമൂഹ കൂട്ടായ്മയിലൂടെയുമാണ് കുട്ടികൾ അവിടെ പഠിച്ചത്. ഗോത്രവർഗ്ഗ കുട്ടികളെയും വിവിധ മേഖലകളിൽ നിന്നുള്ള സന്ദർശകരെയും ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവന്ന ആ വിദ്യാലയം, പഠനത്തെ ദൈനംദിന ജീവിതവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അപൂർവ്വമായ ഒരു അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചു.

മിനിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ആ അനുഭവം പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നുനൽകി. "ജീവിതത്തിലൂടെ ഞങ്ങൾ പഠിച്ച ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു അത്," അവർ ഓർക്കുന്നു.

അവിടെനിന്ന് ഉൾക്കൊണ്ട പാഠങ്ങളാണ് ഇന്നും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് വഴികാട്ടുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് കുട്ടികളെ പരീക്ഷ ജയിക്കാൻ മാത്രം സജ്ജരാക്കുന്ന ഒന്നാകരുത് എന്നാണ് അവർ വിശ്വസിക്കുന്നത്. അത് അവരെ ചിന്താശേഷിയുള്ള, പ്രതിസന്ധികളെ അതിജീവിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള നല്ല മനുഷ്യരാക്കി മാറ്റാൻ സഹായിക്കണം.

കുട്ടികൾക്കും സമൂഹത്തിനുമൊപ്പം വർഷങ്ങളോളം പ്രവർത്തിച്ച ശേഷം, വേദനാജനകമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മിനി കൂടുതൽ ബോധവതിയായി. അനേകം ഗോത്രവർഗ്ഗ കുട്ടികൾ ഇപ്പോഴും പഠനം തുടരാൻ പാടുപെടുകയാണ്. ചിലർ അടിസ്ഥാന അക്ഷരജ്ഞാനം പോലുമില്ലാതെ സെക്കൻഡറി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവർ സഹായത്തോടെ പരീക്ഷകൾ ജയിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വായനയിലും എഴുത്തിലും അല്ലെങ്കിൽ വിശാലമായ ലോകത്തെ നേരിടുന്നതിലും ആത്മവിശ്വാസമില്ലാത്തവരായി മാറുന്നു.

സ്കൂൾ പഠനം കഴിയുന്നതോടെ വെല്ലുവിളികൾ അവസാനിക്കുന്നില്ല. പ്ലസ് ടു വരെ പഠിക്കുന്ന ചെറുപ്പക്കാർ കൃത്യമായ വഴികാട്ടലുകളില്ലാതെ നിസ്സഹായാവസ്ഥയിലാകുന്നു. അവർക്ക് അറിയാവുന്ന ഏക ജോലിയായ ദിവസവേതന പണിയിലേക്ക് തന്നെ അവർ മടങ്ങുന്നു. പുരുഷന്മാർ പലപ്പോഴും തോട്ടം ജോലികൾക്കായി കുടകിലേക്കും മറ്റും കുടിയേറുന്നു, അവിടെ ചൂഷണങ്ങളും അപകടങ്ങളും മരണങ്ങൾ വരെയും അപൂർവ്വമല്ല. സ്ത്രീകൾ പലപ്പോഴും അപരിചിതവും ചിലപ്പോൾ സുരക്ഷിതമല്ലാത്തതുമായ അന്തരീക്ഷങ്ങളിൽ വീട്ടുജോലികൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു.

ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യതയുള്ളവർ പോലും അവസരങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ പ്രയാസപ്പെടുന്നു. "ഡിഗ്രിയും എംഫിലും പിഎച്ച്ഡിയും ഉള്ളവർ പോലും തൊഴിലില്ലാതെ കഴിയുന്നുണ്ട്," മിനി നിരീക്ഷിക്കുന്നു. അവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, പരമ്പരാഗത വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു വലിയ വിടവാണ് ഈ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

കാട്ടുറവ് എന്ന സ്വപ്നം

ഒരു ട്യൂഷൻ സെന്ററിനേക്കാൾ ഉപരിയായി, കുട്ടികൾക്കും ചെറുപ്പക്കാർക്കും മറ്റെവിടെയും ലഭിക്കാത്ത അവസരങ്ങൾ പ്രാപ്യമാകുന്ന ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി ലേണിംഗ് സ്പേസ് ആയിട്ടാണ് മിനി ഇതിനെ ഭാവന ചെയ്യുന്നത്. വർഷങ്ങളുടെ നിരീക്ഷണത്തിൽ നിന്നും ചിന്തകളിൽ നിന്നുമാണ് ഈ ആശയം ഉടലെടുത്തത്.

അധിക പഠന പിന്തുണ ലഭിക്കാത്ത അനേകം കുട്ടികളുണ്ട്. വായനശാലകൾ ഇവിടെ തീരെയില്ല. വായനാശീലം പരിമിതമാണ്. കല, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, കൃഷി അല്ലെങ്കിൽ ബദൽ കരിയറുകൾ എന്നിവ പരിചയപ്പെടാനുള്ള അവസരങ്ങൾ വിരളമാണ്. കാട്ടുറവ് ഇതിനൊരു മാറ്റം കൊണ്ടുവരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

കുട്ടികൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഭാഷാ നൈപുണ്യം മെച്ചപ്പെടുത്താനും സർഗ്ഗാത്മകത കണ്ടെത്താനും പ്രായോഗിക ജീവിത നൈപുണ്യങ്ങൾ പഠിക്കാനും ആത്മവിശ്വാസം വളർത്താനും കഴിയുന്ന ഒരു സ്ഥലം മിനി സ്വപ്നം കാണുന്നു. കാർഷിക അവബോധ സഷനുകൾ, ആർട്ട് വർക്ക്‌ഷോപ്പുകൾ, കഥപറച്ചിൽ, കരകൗശല വിദ്യകൾ, കമ്മ്യൂണിറ്റി ചർച്ചകൾ എന്നിവയെല്ലാം പഠന പ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമായിരിക്കും.

തന്റെ ഭർത്താവിനൊപ്പം ഈ ക്ലാസുകളിൽ പലതും സ്വയം പഠിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് തുടക്കം കുറിക്കാനാണ് അവർ പദ്ധതിയിടുന്നത്. ഈറ്റ, ചിരട്ട തുടങ്ങിയ തദ്ദേശീയമായി ലഭിക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ച് പരമ്പരാഗത കരകൗശല വിദ്യകൾ കുട്ടികളെ പഠിപ്പിക്കാനും ഒപ്പം അവരുടെ സർഗ്ഗാത്മക കഴിവുകൾ വളർത്താനും സാധിക്കും. കാലക്രമേണ, പ്രോഗ്രാം വിപുലീകരിക്കുന്നതിനായി പ്രത്യേക വൈദഗ്ധ്യമുള്ള പരിശീലകരെ എത്തിക്കാൻ അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

എന്നാൽ കാട്ടുറവിന്റെ കാതൽ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളോ പാഠ്യപദ്ധതിയോ അല്ല. കുട്ടികൾക്ക് പരിഗണനയും കേൾവിയും മൂല്യവും ലഭിക്കുന്നു എന്ന് അനുഭവപ്പെടുന്ന ഒരു ഇടം സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ് അത്.

മിനിയുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ആശയങ്ങളിലൊന്ന് ഏറ്റവും ലളിതമായ ഒന്നു കൂടിയാണ്. കുട്ടികളോടൊപ്പം സമയം ചെലവഴിക്കുക എന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ കാര്യത്തിലൂടെ അർത്ഥവത്തായ മാറ്റം ആരംഭിക്കാമെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. മൊബൈൽ ഫോണുകളും ഡിജിറ്റൽ ശ്രദ്ധാതിരിവുകളും ഭരിക്കുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, യഥാർത്ഥ മാനുഷിക ബന്ധങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അവർ ആശങ്കപ്പെടുന്നു. ചിലപ്പോൾ, കുട്ടികൾക്ക് തങ്ങളോടൊപ്പം ഇരിക്കാനും കഥകൾ പറയാനും അവരുടെ ചിന്തകൾ കേൾക്കാനും അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന് മനസ്സാക്കാനും ഒരാളെയാണ് ആവശ്യമെന്ന് അവർ പറയുന്നു.

“അതൊരു ക്വാളിറ്റി ടൈം ആണ്,” അവർ വ്യക്തമാക്കുന്നു. “അതുപോലും വലിയ പ്രയോജനം ചെയ്യും.”

ഫലങ്ങളേക്കാൾ ബന്ധങ്ങൾക്കും പ്രകടനത്തേക്കാൾ സാന്നിധ്യത്തിനും മുൻഗണന നൽകുന്ന ഒരു തത്ത്വചിന്തയാണ് അവരുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്.

പാഠപുസ്തകങ്ങൾക്കപ്പുറം

മിനിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വിദ്യാഭ്യാസം കുട്ടികളെ പരീക്ഷകൾക്ക് മാത്രമല്ല, ജീവിതത്തിന് വേണ്ടിയാണ് സജ്ജരാക്കേണ്ടത്. തന്റെ സമൂഹത്തിലെ അനേകം ചെറുപ്പക്കാർക്ക് ഒരിക്കലും പഠിപ്പിച്ചു നൽകിയിട്ടില്ലാത്ത പ്രായോഗിക നൈപുണ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവർ പലപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കാറുണ്ട്.

ഒരു സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥനോട് എങ്ങനെ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ സംസാരിക്കും? ഒരു പരാതി എങ്ങനെ ഫയൽ ചെയ്യും? സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ സഹായം തേടും? ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും അപ്രാപ്യവുമാണെന്ന് തോന്നുന്ന വ്യവസ്ഥിതികളെ എങ്ങനെ നേരിടും? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കാണ് വിദ്യാഭ്യാസം മറുപടി നൽകേണ്ടതെന്ന് അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

അതോടൊപ്പം, പഠനം അതിജീവനശേഷിയും മാനസിക കരുത്തും വളർത്തണമെന്നും അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അക്കാദമിക നേട്ടങ്ങൾ മാത്രം പോരാ. വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമൂഹത്തിന്റെ സങ്കൽപ്പങ്ങളെ അവർ പലപ്പോഴും ചോദ്യം ചെയ്യാറുണ്ട്. "ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയവരാണ് ചിലപ്പോൾ ഏറ്റവും വലിയ അക്രമങ്ങൾക്ക് ഉത്തരവാദികളാകുന്നത്," അവർ പറയുന്നു. മൂല്യങ്ങളും സ്വഭാവ രൂപീകരണവും ഇല്ലാതെ വിദ്യാഭ്യാസം ശൂന്യമായി മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. മികച്ച വിദ്യാർത്ഥികളെ സൃഷ്ടിക്കുക മാത്രമല്ല, കരുണയും ഉത്തരവാദിത്തവുമുള്ള മനുഷ്യരെ വാർത്തെടുക്കുക എന്നതാണ് അവരുടെ ലക്ഷ്യം.

അപ്രത്യക്ഷമാകുന്ന പാരമ്പര്യം സംരക്ഷിക്കൽ

മിനിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സാംസ്കാരിക സംരക്ഷണവുമായും ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറുപ്പത്തിൽ അവർ തങ്ങളുടെ ഗോത്രഭാഷ അനർഗ്ഗളമായി സംസാരിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ സ്കൂളിൽ, ലിപിയില്ലാത്ത ഭാഷ സംസാരിച്ചതിന് കുട്ടികൾ പലപ്പോഴും പരിഹസിക്കപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും, അവർ അത് തങ്ങൾക്കിടയിൽ സംസാരിക്കുന്നത് തുടർന്നു.

ഇന്ന് അവർ കാണുന്നത് മറ്റൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. ഇളയ കുട്ടികളിൽ പലരും മലയാളം നന്നായി സംസാരിക്കുമെങ്കിലും സ്വന്തം പൂർവ്വികരുടെ ഭാഷയെക്കുറിച്ചോ കഥകളെക്കുറിച്ചോ പാട്ടുകളെക്കുറിച്ചോ പാരമ്പര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചോ വളരെ കുറച്ചേ അറിയൂ.

ഈ നഷ്ടം അവരെ ആശങ്കപ്പെടുത്തുന്നു. മുതിർന്നവർ കടന്നുപോകുമ്പോൾ, വാമൊഴി അറിവുകളുടെ തലമുറകൾ അവരോടൊപ്പം ഇല്ലാതാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. കാട്ടുറവിലൂടെ ഗോത്രവർഗ്ഗ ഓർമ്മകളുടെ ജീവസ്സുറ്റ ഒരു ശേഖരം സൃഷ്ടിക്കാൻ മിനി ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മുത്തശ്ശിമാരോടും മുതിർന്നവരോടും സംസാരിക്കാനും കഥകൾ, കടങ്കഥകൾ, പാട്ടുകൾ, ചരിത്രങ്ങൾ, വിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവ ശേഖരിക്കാനും കുട്ടികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കും.

ഈ സംഭാഷണങ്ങൾ പിന്നീട് രേഖപ്പെടുത്തുകയും ഭാവി തലമുറകൾക്കായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും. മിനിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സാംസ്കാരിക സംരക്ഷണം എന്നത് ഒരു ഗൃഹാതുരത്വമല്ല. അതൊരു അതിജീവന പ്രക്രിയയാണ്.

പ്രതിഷേധമായി വിദ്യാഭ്യാസം

പല സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങളും റാലികളെയും പ്രകടനങ്ങളെയും പരസ്യ പ്രചാരണങ്ങളെയും ആശ്രയിക്കുന്നു. മിനി ഇത്തരം ആക്ടിവിസങ്ങളെ ബഹുമാനിക്കുന്നു. നേരിട്ടുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി പോരാടിയ ഗോത്രവർഗ്ഗ നേതാക്കളെക്കുറിച്ച് അവർ ആദരവോടെ സംസാരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവരുടെ സ്വന്തം രീതി വ്യത്യസ്തമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം തന്നെയാണ് ഒരു പ്രതിഷേധ രൂപമായി അവർ കാണുന്നത്.

അവസരങ്ങൾ ഇല്ലാത്തിടത്ത് പുതിയവ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടും, നശിച്ചുപോകുന്ന അറിവുകൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടും, കുട്ടികളിൽ ആത്മവിശ്വാസവും ശേഷിയും വളർത്താൻ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും, ചരിത്രപരമായി തങ്ങളുടെ സമൂഹത്തെ പാർശ്വവൽക്കരിച്ച വ്യവസ്ഥിതികളെ അവർ ചോദ്യം ചെയ്യുകയാണ്. ക്ലാസ് മുറികളിലും കഥാ വട്ടങ്ങളിലും ലൈബ്രറികളിലും സംഭാഷണങ്ങളിലുമാണ് അവരുടെ പ്രതിഷേധം നടക്കുന്നത്. ഒരു കുട്ടി വായിക്കാൻ പഠിക്കുമ്പോൾ അത് സംഭവിക്കുന്നു. ഒരു ചെറുപ്പക്കാരന് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസം ലഭിക്കുമ്പോൾ അത് സംഭവിക്കുന്നു. ഒരു സമൂഹം സ്വന്തം കഴിവുകളിൽ വിശ്വസിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ അത് സംഭവിക്കുന്നു.

കഥകളും പാട്ടുകളും ഭാവിയും

മിനിയുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ കാട്ടുറവിനും അപ്പുറത്തേക്ക് നീളുന്നതാണ്. അവർ കുട്ടികൾക്കായി കഥകൾ എഴുതുകയും സ്വന്തമായി ഒരെണ്ണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചേത്തം എന്ന തങ്ങളുടെ സംഗീത ബാൻഡിനൊപ്പം അവർ ഗാനങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും കലയും സംഗീതവും ആശയവിനിമയത്തിനും മാറ്റത്തിനുമുള്ള ആയുധങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എഴുത്തിലൂടെയോ പാട്ടിലൂടെയോ അധ്യാപനത്തിലൂടെയോ സംഘാടനത്തിലൂടെയോ ആകട്ടെ, ഒരേയൊരു അടിസ്ഥാന വിശ്വാസത്തിൽ അവർ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു: വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ജീവിതങ്ങളെ മാറ്റിമറിക്കാൻ കഴിയും. അത് ഒറ്റരാത്രികൊണ്ടോ വലിയ പ്രഖ്യാപനങ്ങളിലൂടെയോ അല്ല. മറിച്ച് ബന്ധങ്ങളിലൂടെയും കഥകളിലൂടെയും അവസരങ്ങളിലൂടെയും സാവധാനത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നാണ്.

സമൂഹങ്ങൾക്ക് എന്തൊക്കെയാണ് ഇല്ലാത്തത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് മാത്രം ചർച്ചകൾ നടക്കുന്ന ഒരു പ്രദേശത്ത്, എന്തൊക്കെ നിർമ്മിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയും എന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനാണ് മിനി ഇഷ്ടപ്പെടുന്നത്. ഇവ ചെറിയ കാര്യങ്ങളായി തോന്നാം. എങ്കിലും മിനിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, അവ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ഭാവിയുടെ അടിത്തറയാണ്.

വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു മോചനമാർഗ്ഗം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് തന്നെത്തന്നെ മനസ്സിലാക്കാനും സ്വന്തം സംസ്കാരം സംരക്ഷിക്കാനും പുതിയ സാധ്യതകൾ ഭാവന ചെയ്യാനുമുള്ള ഒരു വഴിയായി മാറുന്ന ഒരു ഭാവി. അവിടെയാണ് യഥാർത്ഥ മാറ്റം ആരംഭിക്കുന്നതെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു.